Klassiek in Romantiek

De Macht der Natuur (Galerie Wiek XX)

Als er iets is dat wij moderne mensen als een erfenis uit de vroege Romantiek met ons meedragen, dan is dat onze visie op en ons gevoel voor de Natuur. Onze zorg voor het milieu, voor het landschap, het natuurgevoel dat we ervaren bij een mooie wandeling, tijdens vakanties of bij het globetrotten door onbekend gebied, het heeft alles met een romantisch levensgevoel te maken. Dat gevoel ontstond in de loop van de 18de eeuw toen dichters en schrijvers begonnen de natuur te verafgoden als het restant van het Bijbelse Paradijs. Het was een tijd waarin de natuurfilosofie ontstond, de voorloper van de natuurwetenschap, en de dichtkunst zich ontfermde over duistere wouden, mysterieuze bergen en onpeilbare meren en woeste zeeen. Het leek alsof het menselijk Lot besloten lag in het geheimschrift van de Natuur.
Op de schilderijen van de Duitse romantische schilder Caspar David Friedrich ontwikkelde zich rond 1800 het romantische landschap, waarbij de natuur vereenzelvigd werd met religie en de goddelijke dan wel menselijke ziel. Zelfs de dichter Willem Kloos sprak in de jaren '80 van de 19de eeuw nog van de Zee als 'de menselijke Ziel, in wezen en verschijning.'
In geen andere tijd, sinds de Latijse dichter Ovidius en de Italiaanse dichter Dante, voedde en beeinvloedde de dichtkunst zo sterk de schilderkunst als in de 19de -eeuwse Romantiek.
De kunstwerken in Galerie Wiek XX belichamen in zekere zin nog steeds de natuuropvatting en -beleving van de Vroege Romantiek (1795-1845). De minitieuze liefde voor het natuurbeeld(Peter Durieux), de zorg om het verdwijnen ervan (Siemen Dijkstra), het uitbeelden van het pittoreske drama in de natuur (Henk Helmantel), de schoonheid van natuurlijke gewassen (Reinder Homan), de abstracte connotatie van de natuur (Xandra Donders), de strijd tussen organische groei en cultivering (Matthijs Roling), het landschap als bron van seksuele energie (Tom Hageman), het ontzagwekkende van de natuur (Diederik Kraaijpoel) en de groeikracht (Jan van Loon) of het landschap zoals dat ligt bij te komen na een zware storm (Joost Doornik).
In alle opzichten is de figuratieve kunst per definitie schatplichtig aan de natuur. Natura Artis Magistra, de Natuur is de Moeder van de Kunst, uit zich in de eindeloze variaties die de noordelijke schilders op deze manifestatie ten tonele voeren. (Eric Bos)

Galerie Wiek XX
Molenstraat 5
9693 EJ Bad Nieuweschans
Website : http://www.wiekxx.nl/


Gerrie Wachtmeester, 'Macht der Natuur', olieverf op paneel, 40 x 60 cm, 2009

Religie, Mythe en Extase (Galerie Goutum)

In de aanloop naar de Romantiek kreeg de religie een andere status. De gevestigde katholieke en protestantse geloofsopvatting kreeg het moeilijk doordat rond 1800 de ene na de andere natuurwetenschappelijke ontdekking plaats had. Ineens bleek dat het heelal oneindig was (waar moesten God, de engelen en heiligen voortaan wonen?), dat de wereld en de natuur niet draaiden door de hand van God maar langs rationele natuurwetten. Omdat de individuele ervaring van de mens zijn intrede deed, gold dat ook voor de religieuze beleving. Het romantische idee dat alles is 'begeisterd' en er verschillende werkelijkheidslagen naast of onder elkaar bestaan, gaf voedsel aan een nieuwe religieuze opvatting die in de tweede helft van de 19de eeuw zou uitmonden in het Symbolisme. Extase was zo'n religieus verschijnsel, vergelijkbaar met de behoefte van de 21ste eeuwse mens naar een regelmatige kick. Het gevoel rechtstreeks in contact te komen met God doormiddel van onthechte gevoelens, door mystiek en de poging het goddelijke mysterie te doorgronden, leidde tot hysterische vormen van katholicisme in de loop van de 19de eeuw, wat we ook tot uitdrukking zien komen in de schilderkunst van die tijd. Het zorgde voor de bloei van allerlei sekten en mondde uit in bewegingen als Theosofie en Rose+Croix die we in de laat-romantische schilderkunst zien uitgebeeld.
Zo werd ook de mythologie herontdekt, als bron van hogere wijsheid zolas bij de Germanen, de Kelten, de Grieken en Egyptenaren.
De romantische versie van de religie leidde in de schilderkunst en de muziek tot een exotische mengeling van Christendom en Heidendom in de sprookjesachtige voorstellingen van de Victoriaanse schilderkunst.
Al passen dergelijke opgeklopte verbeeldingen niet in onze tijd, in Galerie Goutum zien we verschillende verbeelden van een romantische benadering van religie, mythe en extase. Henk Helmantel schilderde enkele kerkinterieurs en een stilleven waarin de mystiek gestalte krijgt door een bolvormige glazen vaasje op een Bijbel dat de naam Jesu uitvergroot. Ook Asaph ben Menahem houdt zich bezig met verhalende, christelijke/joodse symboliek. Tom Hageman schilderde een romantisch tafereel pur sang, De Afgunst, de eerste van een serie van Zeven Doodzonden. De mythologie is onderwerp in de schilderijen van Diederik Kraaijpoel en Rein Pol. De laatste schiep een gruwelijk tafereel: het afgehouwen hoofd vamn een Griekse held.
(Eric Bos) 

Schilderijen: Henk Helmantel, Joost Doornik, Ralph Douglas, Tom Hageman, Jan van Loon.
Ruimtelijk werk: Jikke van de Waal-Bijma en Els van der Glas

Galerie Goutum
Bredyk 41
Goutum
Website : http://www.galeriegoutum.nl

De Kracht van de Geschiedenis (Galerie Van Strien)

De Romantiek verliep in de Nederlandse dichtkunst en schilderkunst veel minder heftig dan in andere landen. Hier weinig spokerijen, vervreemding of pittoreske natuurverschijnselen als lawines of vulkaanuitbarstingen, hoogstens een dijkdoorbraak. Wat wij echter met andere landen deelden, was typisch romantische belangstelling voor het verleden. Vooral de Middeleeuwen waren een lichtend voorbeeld, zowel in religieuze, morele als artistieke zin. Wij zochten het natuurlijk in de roemruchte Gouden Eeuw die wij, ook typisch romantisch, idealliseerden en als ons nationale verleden beschouwden waaraan we onze identiteit ontleenden, zoals dat nu nog steeds wordt nagestreefd. Dergelijk streven is echter een product van de Romantiek.
Zoals de Engelsen zich laafden aan het geromantiseerde verleden, bij de Engelse dichters van rond 1800 en bij schilders als de Prerafaelieten en later bij John William Waterhouse en de Britse Arts & Crafts Movement, zo gingen onze schilders in de 19de eeuw gebukt onder de onnavolgbare kwaliteit van de herontdekte Hollandse Meesters van de 17de eeuw. Wat men ook probeerde met Vermeerachtige interieurs of een Rembrandtesk clair obscure of Saenredamse kerkinterieurs, de 17de eeuw bleek superieur aan de romantiek, ook al probeerde men nog zo van Jozef Israels een 19de eeuwse Rembrandt te maken.
De kracht van de geschiedenis was voor veel Hollandse schilders dan ook vaak een Last van de Geschiedenis, maar de publieke smaak ging, gedacht vanuit het groeiende nationale zelfbewustzijn, ook naar het verleden uit, dus historische schilderkunst was in die tijd lucratieve bezigheid.
De schilders bij Galerie Van Strien hebben geen last van de Last der Geschiedenis. Voor hen is de geschiedenis een krachtige bron van inspiratie. Bij Juane Xue leidde dat tot monumentale schilderijen waarin de Chinese geschiedenis en oude gewoonten van haar geboorteland gestalte krijgt in het beeld van een in het rood gekleed bruidje (de nieuwe vrouw) die al op jeugdige leeftijd voorgoed met een man mocht trouwen. Tom Hageman legt op originele wijze de geschedenis van de stad Praag bloot aan de hand van details van ornamenten zoals hij die in Praag waarnam. Joost Doornik toont een sfeervolle blik op de historische stad Groningen en Rein Pol schilderde een historische terracotta krijger zoals wij die sinds de tentoonstelling in het Drents Museum zo goed kennen. (Eric Bos)

In dit kader zal de Drentstalige dichter en schrijver Klaas Koops op zondag 15 maart vanaf 15.00 uur voorlezen uit eigen werk.

Galerie van Strien
Vaart NZ 176
7833 HJ Nieuw-Amsterdam
Website : http://www.galerievanstrien.nl

Het Rijk der Verbeelding en Vervreemding (Galerie Wildevuur)

Als iets de Romantiek kenmerkt dan is het de enorme vlucht van de verbeelding in de kunst in de tweede helft van de 18de eeuw, zoals bij William Blake en in de landschappen van Caspar David Friedrich of in de literatuur en dichtkunst van Goethe.
De vleugelen van de dichtkunst bezielden de beeldende kunst, de muziek en het theater voorgoed. We kunnen ons amper meer vorstellen hoe formeel, stijfjes en moralistisch toneel, literatuur en schilderkunst in die tijd waren. De vroege romantici openden ons ogen voor de bezieling der dingen, voor het bijzondere, het extreme en grenzeloze. De romantici personificeerden de natuurlijke verschijnselen. De natuur kon, net als de mens, ineens aan stemmingen onderhevig zijn. Daarmee lag het Rijk der Verbeelding en Vervreemding open. We raakten er eind 18de eeuw van overtuigd dat er meer moest zijn tussen hemel en aarde, vooral toen ontdekt werd dat het heelal oneindig was en er onder de grond complete beschavingen verborgen bleken te liggen. Daar kwam nog bij dat de mens een individu bleek te zijn met een unieke geestesgesteldheid. Zo ontstond het beeld van een wereld waarin ruimte en aandacht ontstond voor de fantasie, het synoniem van verbeelding. Zo schreef de Duitse dichter Joseph von Eichendorff over tuinen die de schemering verwilderen. Iets dergelijks gebeurde al in de roman Northanger Abbey van Jane Austen in 1818, wanneer de jeugdige heldin Charlotte een kerkhof betreedt en een gevoel van huivering krijgt omdat deze simpele dorpsbegraafplaats plotseling iets unheimisch uitstraalt, het begin van het romantische verschijnsel spokerijen. Dat unheimische, deze vervreemding, bezielt ook nog het werk van kunstenaars als Juane Xue die met haar schilderijen van opgevouwen parasols dreigende vormen creeert met een vervreemdend effect.
We zien de vervreemding ook terug in de bizarre taferelen van Ralph Douglas , evenals bij Peter Durieux, die toch uitsluitend de schoonheid van het bijna ongerepte landschap wil schilderen, maar intussen oog heeft voor het vervreemdende aspect in wat hij tegenkomt. De trommelschilderijen van Rein Pol vertellen een bijna metafysisch verhaal, waarin de trommel menselijke trekjes krijgt. De landschappen van Diederik Kraaijpoel zijn per definitie voorbeelden van verbeelding en vervreemding. Waarbij de mistige natuurwaarnemingen van Gerrie Wachtmeester naadloos aansluiten bij het existentiele vervreemdingsgevoel van Charlotte bij Jane Austen. (Eric Bos)  

DEMONSTRATIE REIN POL & LEZING ERIC BOS
Op zondag 5 april 2009 vindt er een feestelijke happening plaats in galerie Wildevuur.
Rein Pol schildert op locatie aan een groot drieluik en Eric Bos geeft een boeiende toelichting op het thema 'Klassiek in romantiek'.
Belangstellenden zijn vanaf 14.00 uur van harte welkom.

Galerie Wildevuur
Zwiggelterweg 4
9414 TN Hooghalen
Website : http://www.wildevuur.nl


Dood en Duisternis (De Avond, De Nacht) (Galerie ZoFier)

De Duitse dichter Joseph von Eichendorff schreef begin 19de eeuw een dichtregel die de kern van de Romantiek raakt: ' Tuinen die in de schemering verwilderen '. Als de nacht valt, heeft een griezelige metamorfose van de werkelijkheid plaats. Het irrationele neemt bezit van de nuchtere waarneming. Zelfs de meest gecultiveerde en gesnoeide tuin ziet er in het duister uit als een woest woud waarin van alles kan gebeuren. Duisternis, een donkere avond, de nacht, het is het Rijk van de Dood. De schaduwen van alle dingen groeien uit tot monsterlijke vormen, het behang naast ons bed komt tot leven. Misschien is dat gevoel afkomstig van een oerangst voor alles wat duister, dus slecht zichtbaar is. De nacht speelde in de Romantiek een sleutelrol sinds de invloedrijke Hymnen an die Nacht (1797) van de jonggestorven Duitse dichter Novalis die de nacht vereenzelvigde met dood en verlies. De daaropvolgende Gothic Novel werd in dergelijke nachten geboren.
In deze tijd spelen nachttaferelen een minder grote rol. De figuratieve schilders uit het Noorden maken zelden nachtschilderijen of maanlandschappen. Hun aandacht gaat uit naar de schoonheid van Eichendorffs tuinen, niet naar de verwildering ervan, een romantische dichter als Diederik Kraaijpoel daargelaten.
Speciaal voor deze manifestatie heeft een aantal schilders zich echter gewaagd aan maanlandschappen en duistere oorden, waarbij enkele de dood vereeuwigden in ontroerende portretjes van gestorven dieren zoals de dode ijsvogel van Henk Helmantel of de dode vogel bij Juane Xue. Rein Pol maakte speciaal voor dit thema een griezelig visioen van een spoortrein die zich boven een nachtelijk kerkhof hemelwaarts beweegt. Riny Bus schilderde haar eerste nachtschilderijen met maan op het Wad en in de stad Groningen. Zo schilderde Joost Doornik een gestrande zeilboot, als metafoor van de dood. Eric Bos drenkte Groningse dorpjes als Klein Wetsinge en Dorkwerd in het maanlicht en schilderde in een complex tafereel als 'Die Sessel des Gefuhls', de betoverende invloed van het maanlicht als metafoor van liefde en vruchtbaarheid. Dat doet weer denken aan de wandelaars die rond 1812 de maan observeren in een serie schilderijen van Casper David Friedrich. Zo publiceerde de toen nog primitieve natuurwetenschap romantische beschouwingen over de aard der hemellichamen en kwam tot nieuwe conclusies die de fantasie prikkelden. ( Eric Bos)

Galerie ZoFier
Rotstergaastweg 95
8452 LC Nieuweschoot (bij Heerenveen)
Website : http://www.zofier.nl

Verbeelde verhalen, gedichten en muziek (Galerie Doornik & Schelhout)

Zoals de schilderkunst in de Middeleeuwen en daarna in staat bleek te zijn om het omgeziene zichtbaar te maken, op kerkmuren en altaarstukken, zo hielden de schilders in de Romantiek zich graag bezig met het verbeelden van muziek of de woordkunst. Als de schilderkunst van de Romantiek ergens schatplichtig aan is, dan is dat de dichtkunst. Die bepaalde vanaf eind 18de eeuw, met de gedichten van de Duitse dichter Novalis als begin, de onderwerpen van de schilders. Een tijdgenoot van Novalis, de Engelse kunstenaar William Blake vertaalde zijn eigen gedichten in geschilderde, fantastische taferelen. Ook de werken van Shakespeare vormden een hype onder de schilders van de Romantiek, evenals de dichtkunst van Dante en Ovidius. De schilderijen van John William Waterhouse zijn daarvan een goed voorbeeld.
Muziek werd minder vaak geschilderd. Dat gebeurde pas nadat het verschijnsel synaesthesie werd ontdekt of bedacht, waarbij er een geheimzinige overeenkomst zou bestaan tussen klanken en kleuren. In het symbolisme werd daarom door schilders vaak teruggegrepen op het verbeelden van muziek, vooral van componisten die een cultstatus hadden gekregen (een typisch romantisch verschijnsel), zoals Beethoven, Chopin, Schumann of Mahler. Dat leidde in zekere zin tot een vroege vorm vam abstracte kunst, omdat klanken niet altijd letterlijk konden worden vertaald in vormen maar wel in kleuren.
Op deze tentoonstelling heeft Ralph Douglas de hoofdpersonages van Goethes 'Faust' uitgebeeld in min of meer droomachtige voorstellingen. Ed Ubels verbeelde in enkele van zijn schilderijen de reis van Kiwi, een zwijn dat door een Iers landschap wandelt. In zijn werk komen zowel muziek als verhaalkunst samen. Juane Xue verbeeldt in haar fijnzinnige, poetische serie bootjes op het water een aantal Chinese gedichten.
Eric Bos liet het verhaal van Hans Christiaan Anderson over de Kleinde Zeemeermin herleven, maar dan in de muzikale versie van Alexander von Zemlinsky, 'Die Seejungfrau', een beduidend grimmiger versie dan dat van het sprookje. Xandra Donders sluit in enkele werken over haar beleving van ruimte aan bij de ruimte die ook in verhalen voelbaar is. Rein Pol tenslotte verwijst met zijn 'Hoorn met Magritte' naar de verbeeldende kracht van Magritte die een brandende tuba schilderde en daarmee het con brio of con fuoco in de muziek uitbeeldt, zoals Rein Pol dat ooit deed met een schilderij van een brandende viool. (Eric Bos)  

Galerie Doornik & Schelfhout
Schilderijen te zien passend bij het thema verbeeldende verhalen, gedichten en muziek.
Oude Boteringestraat 47 (entree Butjesstraat 12 sous)
9712 EW Groningen
website : http://www.doornik-schelfhout.nl